← Contents शुभ स्वस्तिक

देव्याः कवचम्

Devyāḥ Kavacam

(The Armour of the Goddess)

❖

The Divine Armour

Scroll to read

अथ देव्याः कवचम्

The sacred hymn of protection from the Mārkaṇḍeya Purāṇa, presented in Devanagari with IAST transliteration.

मङ्गलाचरण

ॐ नमश्चण्डिकायै

ōṃ namaśchaṇḍikāyai

विनियोग एवं न्यास

न्यासः
अस्य श्री चण्डी कवचस्य । ब्रह्मा ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः ।
चामुण्डा देवता । अङ्गन्यासोक्त मातरो बीजम् । नवावरणो मन्त्रशक्तिः । दिग्बन्ध देवताः तत्वम् । श्री जगदम्बा प्रीत्यर्थे सप्तशती पाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः ॥

nyāsaḥ
asya śrī chaṇḍī kavachasya । brahmā ṛṣiḥ । anuṣṭup Chandaḥ ।
chāmuṇḍā dēvatā । aṅganyāsōkta mātarō bījam । navāvaraṇō mantraśaktiḥ । digbandha dēvatāḥ tatvam । śrī jagadambā prītyarthē saptaśatī pāṭhāṅgatvēna japē viniyōgaḥ ॥

श्लोक १

मार्कण्डेय उवाच ।
ॐ यद्गुह्यं परमं लोके सर्वरक्षाकरं नृणाम् ।
यन्न कस्यचिदाख्यातं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १ ॥

mārkaṇḍēya uvācha ।
ōṃ yadguhyaṃ paramaṃ lōkē sarvarakṣākaraṃ nṛṇām ।
yanna kasyachidākhyātaṃ tanmē brūhi pitāmaha ॥ 1 ॥

English Meaning

Mārkaṇḍeya said: O Grandfather! Tell me that supreme secret which protects humankind in every way and which has not been disclosed to anyone else.

हिन्दी भावार्थ

मार्कण्डेयजी ने ब्रह्माजी से कहा—हे पितामह! जो इस संसार में अत्यन्त गोपनीय एवं सब प्रकार से मनुष्यों की रक्षा करने वाला है तथा जो आज तक आपने किसी से नहीं कहा हो, वह मुझसे कहें।

श्लोक २

ब्रह्मोवाच ।
अस्ति गुह्यतमं विप्र सर्वभूतोपकारकम् ।
देव्यास्तु कवचं पुण्यं तच्छृणुष्व महामुने ॥ २ ॥

brahmōvācha ।
asti guhyatamaṃ vipra sarvabhūtōpakārakam ।
dēvyāstu kavachaṃ puṇyaṃ tachChṛṇuṣva mahāmunē ॥ 2 ॥

English Meaning

Brahmā said: O great sage, there is one sacred, most secret and beneficial armour of the Goddess. Listen to it.

हिन्दी भावार्थ

ब्रह्माजी बोले—हे विप्र! सम्पूर्ण प्राणियों का उपकार करने वाला अत्यन्त गोपनीय तथा पवित्र साधन देवी का कवच ही है। महामुने! उसे श्रवण करो।

श्लोक ३

प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी ।
तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम् ॥ ३ ॥

prathamaṃ śailaputrī cha dvitīyaṃ brahmachāriṇī ।
tṛtīyaṃ chandraghaṇṭēti kūṣmāṇḍēti chaturthakam ॥ 3 ॥

English Meaning

The first form is Śailaputrī, the second Brahmacāriṇī and the third Candraghaṇṭā.

हिन्दी भावार्थ

देवी की नौ मूर्तियों में प्रथम का नाम शैलपुत्री, दूसरी का नाम ब्रह्मचारिणी और तीसरी का नाम चन्द्रघण्टा है।

श्लोक ४

पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च ।
सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम् ॥ ४ ॥

pañchamaṃ skandamātēti ṣaṣṭhaṃ kātyāyanīti cha ।
saptamaṃ kālarātrīti mahāgaurīti chāṣṭamam ॥ 4 ॥

English Meaning

The fourth form is Kūṣmāṇḍā, the fifth Skandamātā, the sixth Kātyāyanī and the seventh Kālarātrī.

हिन्दी भावार्थ

चौथी का नाम कूष्माण्डा, पाँचवीं का नाम स्कन्दमाता, छठी का नाम कात्यायनी और सातवीं का नाम कालरात्रि है।

श्लोक ५

नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः ।
उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना ॥ ५ ॥

navamaṃ siddhidātrī cha navadurgāḥ prakīrtitāḥ ।
uktānyētāni nāmāni brahmaṇaiva mahātmanā ॥ 5 ॥

English Meaning

The eighth is Mahāgaurī and the ninth Siddhidātrī. These nine names, renowned as the Navadurgās, were proclaimed by Brahmā.

हिन्दी भावार्थ

आठवीं का नाम महागौरी और नवीं दुर्गा का नाम सिद्धिदात्री है। ये नवदुर्गाएँ कहलाती हैं और इनके नाम सर्वज्ञ महात्मा वेद भगवान् द्वारा प्रतिपादित हैं।

श्लोक ६

अग्निना दह्यमानस्तु शत्रुमध्ये गतो रणे ।
विषमे दुर्गमे चैव भयार्ताः शरणं गताः ॥ ६ ॥

agninā dahyamānastu śatrumadhyē gatō raṇē ।
viṣamē durgamē chaiva bhayārtāḥ śaraṇaṃ gatāḥ ॥ 6 ॥

English Meaning

Those who remember Durgā while engulfed by fire, surrounded by enemies in battle, trapped in danger or overcome with fear suffer no misfortune.

हिन्दी भावार्थ

अग्नि में जलता हुआ, रणभूमि में शत्रुओं से घिरा हुआ, विषम संकट में फँसा हुआ तथा भय से आतुर होकर जो भगवती दुर्गा की शरण में प्राप्त हुआ है, उसका युद्ध के संकट में भी कोई अमंगल नहीं होता।

श्लोक ७

न तेषां जायते किञ्चिदशुभं रणसङ्कटे ।
नापदं तस्य पश्यामि शोकदुःखभयं न हि ॥ ७ ॥

na tēṣāṃ jāyatē kiñchidaśubhaṃ raṇasaṅkaṭē ।
nāpadaṃ tasya paśyāmi śōkaduḥkhabhayaṃ na hi ॥ 7 ॥

English Meaning

No calamity befalls them; they experience neither grief, sorrow nor fear.

हिन्दी भावार्थ

उसे कोई विपत्ति नहीं दिखाई देती और वह शोक, दुःख तथा भय को प्राप्त नहीं होता।

श्लोक ८

यैस्तु भक्त्या स्मृता नूनं तेषां वृद्धिः प्रजायते ।
ये त्वां स्मरन्ति देवेशि रक्षसे तान्नसंशयः ॥ ८ ॥

yaistu bhaktyā smṛtā nūnaṃ tēṣāṃ vṛddhiḥ prajāyatē ।
yē tvāṃ smaranti dēvēśi rakṣasē tānnasaṃśayaḥ ॥ 8 ॥

English Meaning

Those who remember you with devotion certainly prosper. O Goddess of gods, you undoubtedly protect all who contemplate you.

हिन्दी भावार्थ

जिनके द्वारा तुम्हारा भक्तिपूर्वक स्मरण किया गया है, उनका निश्चय ही अभ्युदय होता है। हे देवेश्वरी! जो तुम्हारा चिन्तन करते हैं, उनकी तुम निःसन्देह रक्षा करती हो।

श्लोक ९

प्रेतसंस्था तु चामुण्डा वाराही महिषासना ।
ऐन्द्री गजसमारूढा वैष्णवी गरुडासना ॥ ९ ॥

prētasaṃsthā tu chāmuṇḍā vārāhī mahiṣāsanā ।
aindrī gajasamārūḍhā vaiṣṇavī garuḍāsanā ॥ 9 ॥

English Meaning

Cāmuṇḍā rides a corpse, Vārāhī a buffalo, Aindrī an elephant and Vaiṣṇavī Garuḍa.

हिन्दी भावार्थ

चामुण्डा देवी प्रेत पर आरूढ़ होती हैं, वाराही भैंसे पर सवारी करती हैं, ऐन्द्री ऐरावत हाथी पर समारूढ़ होती हैं और वैष्णवी देवी का आसन गरुड़ है।

श्लोक १०

माहेश्वरी वृषारूढा कौमारी शिखिवाहना ।
लक्ष्मीः पद्मासना देवी पद्महस्ता हरिप्रिया ॥ १० ॥

māhēśvarī vṛṣārūḍhā kaumārī śikhivāhanā ।
lakṣmīḥ padmāsanā dēvī padmahastā haripriyā ॥ 10 ॥

English Meaning

Māheśvarī rides a bull, Kaumārī a peacock, and Lakṣmī sits upon a lotus holding a lotus in her hand.

हिन्दी भावार्थ

माहेश्वरी वृषभ पर आरूढ़ होती हैं, कौमारी का वाहन मयूर है तथा भगवान् विष्णु की प्रियतमा लक्ष्मी देवी कमल के आसन पर विराजमान हैं और हाथों में कमल धारण किये हुए हैं।

श्लोक ११

श्वेतरूपधरा देवी ईश्वरी वृषवाहना ।
ब्राह्मी हंससमारूढा सर्वाभरणभूषिता ॥ ११ ॥

śvētarūpadharā dēvī īśvarī vṛṣavāhanā ।
brāhmī haṃsasamārūḍhā sarvābharaṇabhūṣitā ॥ 11 ॥

English Meaning

Īśvarī, clad in white, rides a bull; Brahmāṇī, adorned with every ornament, sits upon a swan.

हिन्दी भावार्थ

श्वेत रूप धारण की हुई ईश्वरी वृषभ पर आरूढ़ हैं। सब प्रकार के आभूषणों से विभूषित ब्राह्मी देवी हंस पर बैठी हुई हैं।

श्लोक १२

इत्येता मातरः सर्वाः सर्वयोगसमन्विताः ।
नानाभरणाशोभाढ्या नानारत्नोपशोभिताः ॥ १२ ॥

ityētā mātaraḥ sarvāḥ sarvayōgasamanvitāḥ ।
nānābharaṇāśōbhāḍhyā nānāratnōpaśōbhitāḥ ॥ 12 ॥

English Meaning

All these Mothers possess every yogic power and are adorned with many ornaments and jewels.

हिन्दी भावार्थ

इस प्रकार ये सभी माताएँ सब प्रकार की योग-शक्तियों से सम्पन्न हैं और अनेक प्रकार के आभूषणों तथा रत्नों से सुशोभित हैं।

श्लोक १३

दृश्यन्ते रथमारूढा देव्यः क्रोधसमाकुलाः ।
शङ्खं चक्रं गदां शक्तिं हलं च मुसलायुधम् ॥ १३ ॥

dṛśyantē rathamārūḍhā dēvyaḥ krōdhasamākulāḥ ।
śaṅkhaṃ chakraṃ gadāṃ śaktiṃ halaṃ cha musalāyudham ॥ 13 ॥

English Meaning

Filled with divine wrath, the Goddesses are seen mounted upon their chariots, bearing conch, discus, mace, spear, plough and club.

हिन्दी भावार्थ

क्रोध से भरी अनेक देवियाँ रथ पर बैठी दिखाई देती हैं और शंख, चक्र, गदा, शक्ति, हल तथा मुसल धारण करती हैं।

श्लोक १४

खेटकं तोमरं चैव परशुं पाशमेव च ।
कुन्तायुधं त्रिशूलं च शार्ङ्गमायुधमुत्तमम् ॥ १४ ॥

khēṭakaṃ tōmaraṃ chaiva paraśuṃ pāśamēva cha ।
kuntāyudhaṃ triśūlaṃ cha śārṅgamāyudhamuttamam ॥ 14 ॥

English Meaning

They hold javelin, axe, noose, barbed dart, trident and excellent bows and arrows.

हिन्दी भावार्थ

वे खेटक, तोमर, परशु, पाश, कुन्त, त्रिशूल तथा उत्तम शार्ङ्ग-धनुष आदि अस्त्र-शस्त्र अपने हाथों में धारण करती हैं।

श्लोक १५

दैत्यानां देहनाशाय भक्तानामभयाय च ।
धारयन्त्यायुधानीत्थं देवानां च हिताय वै ॥ १५ ॥

daityānāṃ dēhanāśāya bhaktānāmabhayāya cha ।
dhārayantyāyudhānītthaṃ dēvānāṃ cha hitāya vai ॥ 15 ॥

English Meaning

Their weapons destroy the bodies of demons, remove the devotees’ fears and protect the gods.

हिन्दी भावार्थ

ये आयुध दैत्यों के शरीर का नाश करने, भक्तों को अभयदान देने और देवताओं का कल्याण करने के लिए हैं।

श्लोक १६

नमस्तेऽस्तु महारौद्रे महाघोरपराक्रमे ।
महाबले महोत्साहे महाभयविनाशिनि ॥ १६ ॥

namastē'stu mahāraudrē mahāghōraparākramē ।
mahābalē mahōtsāhē mahābhayavināśini ॥ 16 ॥

English Meaning

Salutations to you, O greatly fierce one of terrible prowess, immense strength and energy, destroyer of the greatest fear.

हिन्दी भावार्थ

हे महान रौद्ररूपवाली! अत्यन्त घोर पराक्रमवाली, महान बल और महान उत्साहवाली, महान भय का नाश करने वाली देवी! तुम्हें नमस्कार है।

श्लोक १७

त्राहि मां देवि दुष्प्रेक्ष्ये शत्रूणां भयवर्धिनि ।
प्राच्यां रक्षतु मामैन्द्री आग्नेय्यामग्निदेवता ॥ १७ ॥

trāhi māṃ dēvi duṣprēkṣyē śatrūṇāṃ bhayavardhini ।
prāchyāṃ rakṣatu māmaindrī āgnēyyāmagnidēvatā ॥ 17 ॥

English Meaning

O Goddess difficult to behold, who increases the terror of enemies, protect me. May Aindrī guard me in the east and Agnidevatā in the south-east.

हिन्दी भावार्थ

कठिनता से देखी जा सकने वाली तथा शत्रुओं का भय बढ़ाने वाली हे जगदम्बिके! मेरी रक्षा करो। ऐन्द्री पूर्व दिशा में और अग्निदेवता आग्नेय कोण में मेरी रक्षा करें।

श्लोक १८

दक्षिणेऽवतु वाराही नैरृत्यां खड्गधारिणी ।
प्रतीच्यां वारुणी रक्षेद्वायव्यां मृगवाहिनी ॥ १८ ॥

dakṣiṇē'vatu vārāhī nairṛtyāṃ khaḍgadhāriṇī ।
pratīchyāṃ vāruṇī rakṣēdvāyavyāṃ mṛgavāhinī ॥ 18 ॥

English Meaning

May Vārāhī protect the south, Khaḍgadhāriṇī the south-west, Vāruṇī the west and Mṛgavāhinī the north-west.

हिन्दी भावार्थ

वाराही दक्षिण दिशा में, खड्गधारिणी नैऋत्य कोण में, वारुणी पश्चिम दिशा में और मृगवाहिनी वायव्य कोण में मेरी रक्षा करें।

श्लोक १९

उदीच्यां पातु कौमारी ऐशान्यां शूलधारिणी ।
ऊर्ध्वं ब्रह्माणी मे रक्षेदधस्ताद्वैष्णवी तथा ॥ १९ ॥

udīchyāṃ pātu kaumārī aiśānyāṃ śūladhāriṇī ।
ūrdhvaṃ brahmāṇī mē rakṣēdadhastādvaiṣṇavī tathā ॥ 19 ॥

English Meaning

May Kaumārī protect the north, Śūladhāriṇī the north-east, Brahmāṇī above and Vaiṣṇavī below.

हिन्दी भावार्थ

कौमारी उत्तर दिशा में और शूलधारिणी देवी ईशान कोण में रक्षा करें। ऊपर से ब्रह्माणी और नीचे से वैष्णवी देवी मेरी रक्षा करें।

श्लोक २०

एवं दश दिशो रक्षेच्चामुण्डा शववाहना ।
जया मे चाग्रतः पातु विजया पातु पृष्ठतः ॥ २० ॥

ēvaṃ daśa diśō rakṣēchchāmuṇḍā śavavāhanā ।
jayā mē chāgrataḥ pātu vijayā pātu pṛṣṭhataḥ ॥ 20 ॥

English Meaning

May corpse-riding Cāmuṇḍā guard all ten directions; Jaya protect the front and Vijayā the rear.

हिन्दी भावार्थ

इसी प्रकार दसों दिशाओं में शव को अपना वाहन बनाने वाली चामुण्डा मेरी रक्षा करें। जया आगे से तथा विजया पीछे की ओर से मेरी रक्षा करें।

श्लोक २१

अजिता वामपार्श्वे तु दक्षिणे चापराजिता ।
शिखामुद्योतिनी रक्षेदुमा मूर्ध्नि व्यवस्थिता ॥ २१ ॥

ajitā vāmapārśvē tu dakṣiṇē chāparājitā ।
śikhāmudyōtinī rakṣēdumā mūrdhni vyavasthitā ॥ 21 ॥

English Meaning

May Ajitā protect the left and Aparājitā the right; Dyotinī the topknot and Umā, seated upon the head, protect me.

हिन्दी भावार्थ

अजिता वाम भाग में तथा अपराजिता दक्षिण भाग में रक्षा करें। शिखा की द्योतिनी रक्षा करें और उमा मेरे मस्तक पर विराजमान होकर रक्षा करें।

श्लोक २२

मालाधरी ललाटे च भ्रुवौ रक्षेद्यशस्विनी ।
त्रिनेत्रा च भ्रुवोर्मध्ये यमघण्टा च नासिके ॥ २२ ॥

mālādharī lalāṭē cha bhruvau rakṣēdyaśasvinī ।
trinētrā cha bhruvōrmadhyē yamaghaṇṭā cha nāsikē ॥ 22 ॥

English Meaning

May Mālādhārī protect the forehead, Yaśasvinī the eyebrows, Trinetra the space between them and Yamaghantā the nose.

हिन्दी भावार्थ

मालाधारी ललाट की रक्षा करें, यशस्विनी देवी मेरी भौंहों की रक्षा करें, त्रिनेत्रा भौंहों के मध्य भाग में और यमघण्टा नथुनों की रक्षा करें।

श्लोक २३

शङ्खिनी चक्षुषोर्मध्ये श्रोत्रयोर्द्वारवासिनी ।
कपोलौ कालिका रक्षेत्कर्णमूले तु शाङ्करी ॥ २३ ॥

śaṅkhinī chakṣuṣōrmadhyē śrōtrayōrdvāravāsinī ।
kapōlau kālikā rakṣētkarṇamūlē tu śāṅkarī ॥ 23 ॥

English Meaning

May Śaṅkhinī protect between the eyes, Dvāravāsinī the ears, Kālikā the cheeks and Śāṅkarī the roots of the ears.

हिन्दी भावार्थ

दोनों नेत्रों के मध्यभाग में शंखिनी तथा द्वारवासिनी कानों की रक्षा करें। कालिका देवी कपोलों की और शांकरी कानों के मूलभाग की रक्षा करें।

श्लोक २४

नासिकायां सुगन्धा च उत्तरोष्ठे च चर्चिका ।
अधरे चामृतकला जिह्वायां च सरस्वती ॥ २४ ॥

nāsikāyāṃ sugandhā cha uttarōṣṭhē cha charchikā ।
adharē chāmṛtakalā jihvāyāṃ cha sarasvatī ॥ 24 ॥

English Meaning

May Sugandhā protect the nose, Carcikā the upper lip, Amṛtakalā the lower lip and Sarasvatī the tongue.

हिन्दी भावार्थ

सुगन्धा नासिका की, चर्चिका ऊपर के ओठ की, अमृतकला नीचे के ओठ की तथा सरस्वती जिह्वा की रक्षा करें।

श्लोक २५

दन्तान् रक्षतु कौमारी कण्ठदेशे तु चण्डिका ।
घण्टिकां चित्रघण्टा च महामाया च तालुके ॥ २५ ॥

dantān rakṣatu kaumārī kaṇṭhadēśē tu chaṇḍikā ।
ghaṇṭikāṃ chitraghaṇṭā cha mahāmāyā cha tālukē ॥ 25 ॥

English Meaning

May Kaumārī protect the teeth, Caṇḍikā the throat, Citraghaṇṭā the uvula and Mahāmāyā the palate.

हिन्दी भावार्थ

कौमारी दाँतों की और चण्डिका कण्ठप्रदेश की रक्षा करें। चित्रघण्टा गले की घाँटी की और महामाया तालु की रक्षा करें।

श्लोक २६

कामाक्षी चिबुकं रक्षेद्वाचं मे सर्वमङ्गला ।
ग्रीवायां भद्रकाली च पृष्ठवंशे धनुर्धरी ॥ २६ ॥

kāmākṣī chibukaṃ rakṣēdvāchaṃ mē sarvamaṅgaḻā ।
grīvāyāṃ bhadrakāḻī cha pṛṣṭhavaṃśē dhanurdharī ॥ 26 ॥

English Meaning

May Kāmākṣī protect the chin, Sarvamaṅgalā speech, Bhadrakālī the neck and Dhanurdharī the spine.

हिन्दी भावार्थ

कामाक्षी ठोढ़ी की और सर्वमंगला मेरी वाणी की रक्षा करें। भद्रकाली ग्रीवा की और धनुर्धरी पृष्ठवंश में रहकर रक्षा करें।

श्लोक २७

नीलग्रीवा बहिः कण्ठे नलिकां नलकूबरी ।
स्कन्धयोः खड्गिनी रक्षेद्बाहू मे वज्रधारिणी ॥ २७ ॥

nīlagrīvā bahiḥ kaṇṭhē nalikāṃ nalakūbarī ।
skandhayōḥ khaḍginī rakṣēdbāhū mē vajradhāriṇī ॥ 27 ॥

English Meaning

May Nīlagrīvā protect the outer throat, Nalakūbarī the windpipe, Khaḍginī the shoulders and Vajradhāriṇī the arms.

हिन्दी भावार्थ

नीलग्रीवा कण्ठ के बाहरी भाग की और नलकूबरी कण्ठ की नली की रक्षा करें। खड्गिनी दोनों कन्धों की और वज्रधारिणी दोनों भुजाओं की रक्षा करें।

श्लोक २८

हस्तयोर्दण्डिनी रक्षेदम्बिका चाङ्गुलीषु च ।
नखाञ्छूलेश्वरी रक्षेत्कुक्षौ रक्षेत्कुलेश्वरी ॥ २८ ॥

hastayōrdaṇḍinī rakṣēdambikā chāṅgulīṣu cha ।
nakhāñChūlēśvarī rakṣētkukṣau rakṣētkulēśvarī ॥ 28 ॥

English Meaning

May Daṇḍinī protect the hands, Ambikā the fingers, Śūleśvarī the nails and Kuleśvarī the abdomen.

हिन्दी भावार्थ

दोनों हाथों की दण्डिनी, अँगुलियों की अम्बिका और नखों की शूलेश्वरी रक्षा करें। कुलेश्वरी कुक्षि में रहकर रक्षा करें।

श्लोक २९

स्तनौ रक्षेन्महादेवी मनःशोकविनाशिनी ।
हृदये ललिता देवी उदरे शूलधारिणी ॥ २९ ॥

stanau rakṣēnmahādēvī manaḥśōkavināśinī ।
hṛdayē lalitā dēvī udarē śūladhāriṇī ॥ 29 ॥

English Meaning

May Mahādevī protect the breasts, Śokavināśinī the mind, Lalitā the heart and Śūladhāriṇī the abdomen.

हिन्दी भावार्थ

दोनों स्तनों की महादेवी और मन की शोकविनाशिनी देवी रक्षा करें। हृदय में ललिता देवी और उदर में शूलधारिणी रक्षा करें।

श्लोक ३०

नाभौ च कामिनी रक्षेद्गुह्यं गुह्येश्वरी तथा ।
पूतना कामिका मेढ्रं गुदे महिषवाहिनी ॥ ३० ॥

nābhau cha kāminī rakṣēdguhyaṃ guhyēśvarī tathā ।
pūtanā kāmikā mēḍhraṃ gudē mahiṣavāhinī ॥ 30 ॥

English Meaning

May Kāminī guard the navel, Guhyeśvarī the hidden parts, Pūtanā and Kāmikā the reproductive organ, and Mahiṣavāhinī the rectum.

हिन्दी भावार्थ

कामिनी नाभि की और गुह्येश्वरी गुह्यभाग की रक्षा करें। पूतना और कामिका लिंग की ओर तथा महिषवाहिनी गुदा की रक्षा करें।

श्लोक ३१

कट्यां भगवती रक्षेज्जानुनी विन्ध्यवासिनी ।
जङ्घे महाबला रक्षेत्सर्वकामप्रदायिनी ॥ ३१ ॥

kaṭyāṃ bhagavatī rakṣējjānunī vindhyavāsinī ।
jaṅghē mahābalā rakṣētsarvakāmapradāyinī ॥ 31 ॥

English Meaning

May Bhagavatī protect the waist, Vindhyavāsinī the knees and Mahābalā the thighs.

हिन्दी भावार्थ

कटिभाग में भगवती और विन्ध्यवासिनी घुटनों की रक्षा करें। सम्पूर्ण कामनाओं को देने वाली महाबला देवी दोनों पिण्डलियों की रक्षा करें।

श्लोक ३२

गुल्फयोर्नारसिंही च पादपृष्ठे तु तैजसी ।
पादाङ्गुलीषु श्री रक्षेत्पादाधस्तलवासिनी ॥ ३२ ॥

gulphayōrnārasiṃhī cha pādapṛṣṭhē tu taijasī ।
pādāṅgulīṣu śrī rakṣētpādādhastalavāsinī ॥ 32 ॥

English Meaning

May Narasiṃhī protect the ankles, Taijasī the feet, Śrīdevī the toes and Talavāsinī the soles.

हिन्दी भावार्थ

नारसिंही दोनों गुल्फों की और तेजसी देवी दोनों चरणों के पृष्ठभाग की रक्षा करें। पैरों की अँगुलियों की श्रीदेवी और तलवासिनी पैरों के तलुओं में रहकर रक्षा करें।

श्लोक ३३

नखान् दंष्ट्रकराली च केशांश्चैवोर्ध्वकेशिनी ।
रोमकूपेषु कौमारी त्वचं वागीश्वरी तथा ॥ ३३ ॥

nakhān daṃṣṭrakarālī cha kēśāṃśchaivōrdhvakēśinī ।
rōmakūpēṣu kaumārī tvachaṃ vāgīśvarī tathā ॥ 33 ॥

English Meaning

May Daṃṣṭrākarālī protect the toenails, Ūrdhvakeśinī the hair, Kauberī the pores and Vāgīśvarī the skin.

हिन्दी भावार्थ

अपनी दाढ़ों के कारण भयंकर दिखाई देने वाली दंष्ट्राकराली देवी नखों की और ऊर्ध्वकेशिनी देवी केशों की रक्षा करें। कौबेरी रोमावलियों के छिद्रों की तथा वागीश्वरी देवी त्वचा की रक्षा करें।

श्लोक ३४

रक्तमज्जावसामांसान्यस्थिमेदांसि पार्वती ।
अन्त्राणि कालरात्रिश्च पित्तं च मुकुटेश्वरी ॥ ३४ ॥

raktamajjāvasāmāṃsānyasthimēdāṃsi pārvatī ।
antrāṇi kālarātriścha pittaṃ cha mukuṭēśvarī ॥ 34 ॥

English Meaning

May Pārvatī protect blood, marrow, fat, flesh and bone; Kālarātrī the intestines and Mukuṭeśvarī the bile.

हिन्दी भावार्थ

पार्वती देवी रक्त, मज्जा, वसा, मांस, हड्डी और मेद की रक्षा करें। कालरात्रि आँतों की और मुकुटेश्वरी पित्त की रक्षा करें।

श्लोक ३५

पद्मावती पद्मकोशे कफे चूडामणिस्तथा ।
ज्वालामुखी नखज्वालामभेद्या सर्वसन्धिषु ॥ ३५ ॥

padmāvatī padmakōśē kaphē chūḍāmaṇistathā ।
jvālāmukhī nakhajvālāmabhēdyā sarvasandhiṣu ॥ 35 ॥

English Meaning

May Padmāvatī protect the root-lotuses, Cūḍāmaṇi the phlegm, Jvālāmukhī the brightness of the nails and Abhedyā every joint.

हिन्दी भावार्थ

पद्मावती मूलाधार आदि कमल-कोशों में और चूड़ामणि देवी कफ में स्थित होकर रक्षा करें। ज्वालामुखी नख के तेज की और अभेद्या देवी शरीर की समस्त सन्धियों की रक्षा करें।

श्लोक ३६

शुक्रं ब्रह्माणि! मे रक्षेच्छायां छत्रेश्वरी तथा ।
अहङ्कारं मनो बुद्धिं रक्षेन्मे धर्मधारिणी ॥ ३६ ॥

śukraṃ brahmāṇi! mē rakṣēchChāyāṃ Chatrēśvarī tathā ।
ahaṅkāraṃ manō buddhiṃ rakṣēnmē dharmadhāriṇī ॥ 36 ॥

English Meaning

May Brahmāṇī protect the generative power, Chatreśvarī the shadow, and Dharmadhāriṇī the ego, mind and intellect.

हिन्दी भावार्थ

ब्रह्माणी मेरे वीर्य की रक्षा करें, छत्रेश्वरी छाया की तथा धर्मधारिणी देवी मेरे अहंकार, मन और बुद्धि की रक्षा करें।

श्लोक ३७

प्राणापानौ तथा व्यानमुदानं च समानकम् ।
वज्रहस्ता च मे रक्षेत्प्राणं कल्याणशोभना ॥ ३७ ॥

prāṇāpānau tathā vyānamudānaṃ cha samānakam ।
vajrahastā cha mē rakṣētprāṇaṃ kalyāṇaśōbhanā ॥ 37 ॥

English Meaning

May Vajrahastā protect the five vital airs—prāṇa, apāna, vyāna, udāna and samāna—and Kalyāṇaśobhanā protect life itself.

हिन्दी भावार्थ

हाथ में वज्र धारण करने वाली वज्रहस्ता देवी मेरे प्राण, अपान, व्यान, उदान और समान वायु की रक्षा करें। कल्याण से सुशोभित भगवती कल्याणशोभना मेरे प्राण की रक्षा करें।

श्लोक ३८

रसे रूपे च गन्धे च शब्दे स्पर्शे च योगिनी ।
सत्त्वं रजस्तमश्चैव रक्षेन्नारायणी सदा ॥ ३८ ॥

rasē rūpē cha gandhē cha śabdē sparśē cha yōginī ।
sattvaṃ rajastamaśchaiva rakṣēnnārāyaṇī sadā ॥ 38 ॥

English Meaning

May Yoginī protect taste, form, smell, sound and touch; may Nārāyaṇī always guard sattva, rajas and tamas.

हिन्दी भावार्थ

योगिनी देवी रस, रूप, गन्ध, शब्द और स्पर्श—इन विषयों का अनुभव करते समय रक्षा करें तथा नारायणी देवी सदा सत्त्वगुण, रजोगुण और तमोगुण की रक्षा करें।

श्लोक ३९

आयू रक्षतु वाराही धर्मं रक्षतु वैष्णवी ।
यशः कीर्तिं च लक्ष्मीं च धनं विद्यां च चक्रिणी ॥ ३९ ॥

āyū rakṣatu vārāhī dharmaṃ rakṣatu vaiṣṇavī ।
yaśaḥ kīrtiṃ cha lakṣmīṃ cha dhanaṃ vidyāṃ cha chakriṇī ॥ 39 ॥

English Meaning

May Vārāhī protect life, Vaiṣṇavī dharma, and Cakriṇī fame, glory, prosperity, wealth and knowledge.

हिन्दी भावार्थ

आयु की रक्षा वाराही करें, वैष्णवी धर्म की रक्षा करें तथा चक्रिणी देवी यश, कीर्ति, लक्ष्मी, धन और विद्या की रक्षा करें।

श्लोक ४०

गोत्रमिन्द्राणि! मे रक्षेत्पशून्मे रक्ष चण्डिके ।
पुत्रान् रक्षेन्महालक्ष्मीर्भार्यां रक्षतु भैरवी ॥ ४० ॥

gōtramindrāṇi! mē rakṣētpaśūnmē rakṣa chaṇḍikē ।
putrān rakṣēnmahālakṣmīrbhāryāṃ rakṣatu bhairavī ॥ 40 ॥

English Meaning

May Indrāṇī guard my lineage, Caṇḍikā my cattle, Mahālakṣmī my children and Bhairavī my spouse.

हिन्दी भावार्थ

इन्द्राणी मेरे गोत्र की रक्षा करें, चण्डिका मेरे पशुओं की रक्षा करें, महालक्ष्मी पुत्रों की रक्षा करें और भैरवी पत्नी की रक्षा करें।

श्लोक ४१

पन्थानं सुपथा रक्षेन्मार्गं क्षेमकरी तथा ।
राजद्वारे महालक्ष्मीर्विजया सर्वतः स्थिता ॥ ४१ ॥

panthānaṃ supathā rakṣēnmārgaṃ kṣēmakarī tathā ।
rājadvārē mahālakṣmīrvijayā sarvataḥ sthitā ॥ 41 ॥

English Meaning

May Supathā protect my journey, Kṣemakarī my path, Mahālakṣmī the royal court and Vijayā protect me everywhere.

हिन्दी भावार्थ

सुपथा मेरे पथ की तथा क्षेमकरी मार्ग की रक्षा करें। महालक्ष्मी राजा के दरबार में रक्षा करें तथा सब ओर व्याप्त रहने वाली विजया देवी सम्पूर्ण भयों से मेरी रक्षा करें।

श्लोक ४२

रक्षाहीनं तु यत्-स्थानं वर्जितं कवचेन तु ।
तत्सर्वं रक्ष मे देवि! जयन्ती पापनाशिनी ॥ ४२ ॥

rakṣāhīnaṃ tu yat-sthānaṃ varjitaṃ kavachēna tu ।
tatsarvaṃ rakṣa mē dēvi! jayantī pāpanāśinī ॥ 42 ॥

English Meaning

O Goddess, whatever places have been left unmentioned and unprotected by this armour, may the victorious, sin-destroying Jayantī protect them all.

हिन्दी भावार्थ

देवि! कवच के द्वारा नहीं कहे गये जो भी रक्षा से रहित स्थान हों, मेरे उन सभी स्थानों की पापनाशिनी जयन्ती देवी रक्षा करें।

श्लोक ४३

पदमेकं न गच्छेत्तु यदीच्छेच्छुभमात्मनः ।
कवचेनावृतो नित्यं यत्र यत्रैव गच्छति ॥ ४३ ॥

padamēkaṃ na gachChēttu yadīchChēchChubhamātmanaḥ ।
kavachēnāvṛtō nityaṃ yatra yatraiva gachChati ॥ 43 ॥

English Meaning

One who desires well-being should not take even one step without this armour. Protected by it wherever one goes, one gains wealth and complete victory.

हिन्दी भावार्थ

यदि अपना हित चाहे तो मनुष्य बिना कवच के कहीं एक पग भी न जाये। कवच का पाठ करके ही यात्रा करे। जहाँ-जहाँ वह जाता है, वहाँ-वहाँ उसे धन का लाभ तथा सम्पूर्ण कामनाओं की सिद्धि कराने वाली विजय प्राप्त होती है।

श्लोक ४४

तत्र तत्रार्थलाभश्च विजयः सार्वकामिकः ।
यं यं चिन्तयते कामं तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ।
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यते भूतले पुमान् ॥ ४४ ॥

tatra tatrārthalābhaśca vijayaḥ sārvakāmikaḥ ।
yaṃ yaṃ cintayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti niścitam ।
paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyate bhūtale pumān ॥ 44 ॥

English Meaning

Wherever one goes, one gains wealth and complete victory. Whatever desire one contemplates is surely obtained, and that person acquires incomparable supreme prosperity upon the earth.

हिन्दी भावार्थ

जहाँ-जहाँ वह जाता है, वहाँ-वहाँ उसे धन का लाभ होता है तथा सम्पूर्ण कामनाओं की सिद्धि कराने वाली विजय प्राप्त होती है। व्यक्ति जिस-जिस अभीष्ट वस्तु का चिन्तन करता है, उस-उस अभीष्ट वस्तु को वह अवश्य प्राप्त कर लेता है और इस पृथ्वी पर तुलना-रहित महान ऐश्वर्य का भागी होता है।

श्लोक ४५

निर्भयो जायते मर्त्यः सङ्ग्रामेष्वपराजितः ।
त्रैलोक्ये तु भवेत्पूज्यः कवचेनावृतः पुमान् ॥ ४५ ॥

nirbhayo jāyate martyaḥ saṅgrāmeṣvaparājitaḥ ।
trailokye tu bhavetpūjyaḥ kavacenāvṛtaḥ pumān ॥ 45 ॥

English Meaning

Protected by the armour, one becomes fearless, remains undefeated in battle, and becomes worthy of worship in all three worlds.

हिन्दी भावार्थ

कवच से सुरक्षित मनुष्य भय-रहित हो जाता है। उसकी युद्ध में पराजय नहीं होती तथा वह तीनों लोकों में पूजनीय होता है।

श्लोक ४६

इदं तु देव्याः कवचं देवानामपि दुर्लभम् ।
यः पठेत्प्रयतो नित्यं त्रिसन्ध्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ४६ ॥

idaṃ tu devyāḥ kavacaṃ devānāmapi durlabham ।
yaḥ paṭhetprayato nityaṃ trisandhyaṃ śraddhayānvitaḥ ॥ 46 ॥

English Meaning

This armour of the Goddess is difficult even for the gods to obtain. One who recites it faithfully every day at the three junctions of the day receives its divine benefit.

हिन्दी भावार्थ

देवताओं के लिए भी देवी का यह कवच दुर्लभ है। जो मनुष्य प्रतिदिन नियमपूर्वक तीनों संध्याओं के समय श्रद्धापूर्वक इसका पाठ करता है, उसे देवी-कला प्राप्त होती है।

श्लोक ४७

दैवी कला भवेत्तस्य त्रैलोक्येष्वपराजितः ।
जीवेद्वर्षशतं साग्रमपमृत्युविवर्जितः ॥ ४७ ॥

daivī kalā bhavettasya trailokyeṣvaparājitaḥ ।
jīvedvarṣaśataṃ sāgramapamṛtyuvivarjitaḥ ॥ 47 ॥

English Meaning

Such a devotee remains unconquered in the three worlds, is free from untimely death, and lives for more than a hundred years.

हिन्दी भावार्थ

वह तीनों लोकों में कहीं भी पराजित नहीं होता तथा अपमृत्यु से रहित होकर सौ से भी अधिक वर्षों तक जीवित रहता है।

श्लोक ४८

नश्यन्ति व्याधयः सर्वे लूताविस्फोटकादयः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव कृत्रिमं चापि यद्विषम् ॥ ४८ ॥

naśyanti vyādhayaḥ sarve lūtāvisphoṭakādayaḥ ।
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva kṛtrimaṃ cāpi yadviṣam ॥ 48 ॥

English Meaning

All diseases, including eruptions and boils, disappear; every kind of poison—moving, unmoving or artificial—is rendered ineffective.

हिन्दी भावार्थ

उसकी लूता, विस्फोटक आदि सम्पूर्ण व्याधियाँ नष्ट हो जाती हैं। स्थावर, जंगम तथा कृत्रिम—ये सभी प्रकार के विष निष्प्रभावी हो जाते हैं।

श्लोक ४९

अभिचाराणि सर्वाणि मन्त्रयन्त्राणि भूतले ।
भूचराः खेचराश्चैव जलजाश्चोपदेशिकाः ॥ ४९ ॥

abhicārāṇi sarvāṇi mantrayantrāṇi bhūtale ।
bhūcarāḥ khecarāścaiva jalajāścopadeśikāḥ ॥ 49 ॥

English Meaning

All spells, Mantras and Yantras in the world, as well as earth-roaming, sky-roaming, water-born and instructed beings, are rendered powerless before one who bears the armour.

हिन्दी भावार्थ

पृथ्वी पर होने वाले सभी प्रकार के आभिचारिक प्रयोग, मन्त्र-यन्त्र तथा भूचर, खेचर, जलचर और उपदेश से सिद्ध होने वाले गण कवचधारी के सामने निष्प्रभावी हो जाते हैं।

श्लोक ५०

सहजा कुलजा माला डाकिनी शाकिनी तथा ।
अन्तरिक्षचरा घोरा डाकिन्यश्च महाबलाः ॥ ५० ॥

sahajā kulajā mālā ḍākinī śākinī tathā ।
antarikṣacarā ghorā ḍākinyaśca mahābalāḥ ॥ 50 ॥

English Meaning

Self-arisen and family-born beings, garlanded spirits, Ḍākinīs and Śākinīs, and the fierce powerful Ḍākinīs moving through the atmosphere are subdued by the armour.

हिन्दी भावार्थ

सहज, कुलज, माला धारण करने वाले गण, डाकिनी, शाकिनी तथा अन्तरिक्ष में विचरने वाली भयानक और महाबली डाकिनियाँ कवच के प्रभाव से नष्ट हो जाती हैं।

श्लोक ५१

ग्रहभूतपिशाचाश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः ।
ब्रह्मराक्षसवेतालाः कूष्माण्डा भैरवादयः ॥ ५१ ॥

grahabhūtapiśācāśca yakṣagandharvarākṣasāḥ ।
brahmarākṣasavetālāḥ kūṣmāṇḍā bhairavādayaḥ ॥ 51 ॥

English Meaning

Planets, ghosts, piśācas, yakṣas, gandharvas, rākṣasas, brahmarākṣasas, vetālas, kūṣmāṇḍas and bhairavas are destroyed by its power.

हिन्दी भावार्थ

ग्रह, भूत, पिशाच, यक्ष, गन्धर्व, राक्षस, ब्रह्मराक्षस, बेताल, कूष्माण्ड और भैरव आदि कवच के प्रभाव से नष्ट हो जाते हैं।

श्लोक ५२

नश्यन्ति दर्शनात्तस्य कवचे हृदि संस्थिते ।
मानोन्नतिर्भवेद्राज्ञस्तेजोवृद्धिकरं परम् ॥ ५२ ॥

naśyanti darśanāttasya kavace hṛdi saṃsthite ।
mānonnatirbhavedrājñastejovṛddhikaraṃ param ॥ 52 ॥

English Meaning

They perish merely at the sight of one who holds the armour in the heart. Such a person receives honour and advancement from the king, and the armour greatly increases his brilliance.

हिन्दी भावार्थ

हृदय में कवच धारण करने वाले मनुष्य को देखते ही ये सभी नष्ट हो जाते हैं। कवचधारी पुरुष को राजा से मान तथा उन्नति प्राप्त होती है और यह कवच उसके तेज की वृद्धि करता है।

श्लोक ५३

यशसा वर्धते सोऽपि कीर्तिमण्डितभूतले ।
जपेत्सप्तशतीं चण्डीं कृत्वा तु कवचं पुरा ॥ ५३ ॥

yaśasā vardhate so'pi kīrtimaṇḍitabhūtale ।
japetsaptaśatīṃ caṇḍīṃ kṛtvā tu kavacaṃ purā ॥ 53 ॥

English Meaning

He grows in fame and becomes renowned upon the earth. Having first performed the armour, one should recite the Caṇḍī of seven hundred verses.

हिन्दी भावार्थ

वह यश और कीर्ति से मण्डित होता है। पहले कवच का पाठ करके उसके पश्चात् सप्तशती चण्डी का पाठ करना चाहिए।

श्लोक ५४

यावद्भूमण्डलं धत्ते सशैलवनकाननम् ।
तावत्तिष्ठति मेदिन्यां सन्ततिः पुत्रपौत्रिकी ॥ ५४ ॥

yāvadbhūmaṇḍalaṃ dhatte saśailavanakānanam ।
tāvattiṣṭhati medinyāṃ santatiḥ putrapautrikī ॥ 54 ॥

English Meaning

As long as the earth with its mountains, forests and groves remains, his lineage of sons and grandsons continues upon the earth.

हिन्दी भावार्थ

जब तक पर्वत, वन और काननों सहित यह पृथ्वी रहती है, तब तक उसकी पुत्र-पौत्र आदि सन्तान-परम्परा पृथ्वी पर बनी रहती है।

श्लोक ५५

देहान्ते परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ।
प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः ॥ ५५ ॥

dehānte paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham ।
prāpnoti puruṣo nityaṃ mahāmāyāprasādataḥ ॥ 55 ॥

English Meaning

At death, by the grace of Mahāmāyā, the devotee attains the eternal supreme abode that is difficult even for the gods to reach.

हिन्दी भावार्थ

देहान्त होने पर वह व्यक्ति महामाया के प्रसाद से उस नित्य परमपद को प्राप्त होता है, जो देवताओं के लिए भी दुर्लभ है।

श्लोक ५६

लभते परमं रूपं शिवेन सह मोदते ॥ ॐ ॥ ५६ ॥

labhate paramaṃ rūpaṃ śivena saha modate ।
Om ॥ 56 ॥

English Meaning

He attains the supreme divine form and rejoices in the company of Lord Śiva.

हिन्दी भावार्थ

वह व्यक्ति परम दिव्य रूप धारण करता है तथा शिव के साथ आनन्दित होता है।

समाप्ति

॥ इति वाराहपुराणे हरिहरब्रह्म विरचितं देव्याः कवचं सम्पूर्णम् ॥

॥ iti vārāhapurāṇē hariharabrahma virachitaṃ dēvyāḥ kavachaṃ sampūrṇam ॥

॥ इति देव्याः कवचम् ॥